Embedded Files
URTARRILAK 23 - APIRILAK 26
Piranesi. Erromaren asmakuntza
Erakusketa honetan, XVIII. mendean itzal handia izan zuen sortzaile bat ezagutzeko aukera dugu: Giovanni Battista Piranesi. Veneton ikasi zuen arkitekto honek grabatua landu zuen Erroman, akuafortea tresna kritiko eta proiektual bilakatuz. Arkeologiaren eta irudimenaren arteko nahasketa ikus daiteke bere biografian. Piranesik antzinaroa neurtu, dokumentatu eta sailkatzen du, baina baita arkitektura mental gisa berrasmatu ere. Erakusketa osatzeko, José Ignacio Olaveren bilduma erabili dugu, serie osoak, egoera aldaketak eta kalitate handiko aleak batzen dituen lagin aparta. Estanpa multzo bat bainoago, laborategi piranesiarra daukagu gure aurrean: lamina bakoitza aldi berean da irudia, dokumentu teknikoa eta lekukotza editoriala. Durangon erakusketa hau izateak, beraz, artista honen oinordetzaren irakurketa garaikidea egiteko aukera eskaintzen digu. Hala, antzinaroaren arrastoei, historiari eta errepresentazioaren botereari buruz gogoeta egiteko espazioa bihurtu nahi dugu museoa.
Hezkuntza eta Vasiren eragina
Veneton jaio zen Piranesi, Serenissimaren orbitapean. Ingeniaritza, eszenografia eta arkitektura zibila etengabe gurutzatu zitzaizkion umetan.
Erromara iritsi zenean, 1740 inguruan, Marco Foscarini enbaxadore veneziarraren segizioaren barruan, Piranesik eszenatoki erabakigarri bat aurkitu zuen. Garai hartan, Europaren laborategi bisuala zen Erroma: antzinaroko hondarren eta Grand Tour-aren hiriburua.
Bere lehen etapa erromatarrean, Piranesik Giuseppe Vasirekin (1710-1782) batera egin zuen lan, grabatzaile oparoa eta bista urbanoak egiten maisua bera. Harengandik ikasi zuen zer ziren tailer editorialaren diziplina, prozesu teknikoaren antolaketa eta zehaztasuna ezaugarri dituen lanbide baten logika. Hala ere, laster aldendu zen bere maisuaren orientazio hertsiki deskribatzailetik, mugatuegia baitzen bere proiektu sortzailearen handitasunerako Vasik erregistratzen duen lekuan, Piranesik interpretatu egiten du. Alde horretan datza bere orijinaltasuna: erreproduzitzeko ez ezik eraikitzeko ere gai den hizkuntza bilakatzen du grabatua.
Ikuspegi baten oinordekoak: Francesco eta Laura Piranesi
Strade Felicen kokatutako tailerra Erromako zentro editorial aktiboenetako bat bihurtu zen Giovanni Battista Piranesiren gidaritzapean. Bere seme Francesco Piranesi (1758–1810) erabakigarria izan zen tailerrari jarraipena emateko orduan: prozesu teknikoak hobetu, serie arkeologikoen nazioarteko hedapena handitu, eta kalkografiaren zuzendaritzaz arduratu zen bere aita zendu ostean. Berarekin batera aritu zen Laura Piranesi (1755-1785), artistaren alaba, talentu handiko grabatzailea, tailerraren jarduera dokumentatuan ikus daitekeen bezala. Hala ere, ibilbide hura errotik eten zuen bere heriotza goiztiarrak, eta, ondorioz, amaiera eman zion familiaren legatuan ekarpen berezia egin asmo zuen bideari. Edonola ere, Francescok eta Laurak egindako lan handiari esker, Piranesiren obraren transmisio material eta kulturala bermatu zen, bere eragina XVIII. mendeaz harago indartuz.
Kobrearen arkitektura: Piranesiren grabatuaren artea
Piranesirentzat grabatzea eraikitzeko era bat zen. Akuafortea hain ondo menderatzen zuenez, zehaztasun arkitektonikoa eta adierazkortasuna uztartu ahal zituen. Horretarako, azido geruzak, punta lehorreko ukituak eta argi-ilunen eraikuntza konplexua baliatu zituen. Lerroak ez du marrazten: modelatu egiten du. Trinko bihurtutako guneak aldi berean dira masa eta egitura; soilguneak, aldiz, espazioa antolatzen duten hutsuneak. Plantxa bakoitzak prozesu iteratibo bat erregistratzen du: eraldaketak, hozkada berriak eta aldakuntzak, irudiari izaera ia eskultorikoa ematen diotenak. Beruna azalera arkeologiko bihurtzen da eta, bertan, denboraren arrastoa ikusteaz gain, antzinako Erroma altxatzen duen arkitektura grafikoa eraikitzen du grabatuak. Teknika honek -Wilton-Elyk deskribatua eta Focillonek identifikatua- pentsamendu bisualaren ikuskera material bat azaleratzen du: grabatzea induskatzearen, eraikitzearen eta proiektatzearen pareko bilakatzen da.
Erromaren asmakuntza
Lehen atal hau proiektuaren muin sinbolikoa da. Artelan hauetan, Piranesik Erroma alegiazko topografia gisa berreraiki zuen, aldi berean memoria eta proiektua den hiria irudikatuz. Vedute di Roma serieak, Campo Marzio dell’Antica Roma laneko laminekin batera, begirada horren gailurra irudikatzen du: ez dira bista hutsak; antzinaroko arrastoen eta betierekotasunaren ideia paper gainean proiektatzen duten eraikuntza mentalak dira.
Horietan, eskala monumentala eta perspektiba pentsatzeko tresna bihurtzen dira. Hiria palinpsesto bat bailitzan sortzen da eta, bertan, barrokoa eta iragan inperiala nahastu egiten dira. Piranesiren begirada arkeologikoa da, baina baita poetikoa ere; zientifikoa bere zehaztasunean, baina iraultzailea bere asmamenean. Multzo honetan, aita santuen Erroma eta zesarren Erroma elkarrekin bizi dira handitasun beraren alegoria bat osatuz.
Panteoiaren, Koliseoaren, Foroaren edo Campidoglioaren bistek edo Campo Marzioren alegiazko planoek dokumentuaren eta fantasiaren arteko tentsio hori islatzen dute. Hiria, beraz, testu bihurtzen da, eta, grabatua, berriz, haren balizko irakurketa.
Arkeologia eta dokumentua
Bigarren multzo honek Piranesi antikuarioa eta arkeologoa islatzen ditu. Hemen batzen dira Le Antichità Romane, Antichità d’Albano e di Castel Gandolfo, Antichità di Cora eta Della Magnificenza ed Architettura de’ Romani serieak. Lan horietan, antzinaroaren hondarrak zientifikoki dokumentatzeko zeregina hartu zuen artistak.
Hiria arkitektonikoki altxatzeko trebetasun teknikoa eta behaketa zuzena diskurtso grafiko bilakatzeko gaitasuna ageri dira lanotan. Piranesik plantxa hartu eta ikerketa bisualerako laborategi bihurtzen zuen. Hala, grabatua, neurketarako tresna ez ezik, interpretaziorako bitarteko ere bilakatzen zen.
Erakusketaren testuinguruan, pieza hauek oinarri enpiriko bat ezartzen dute diskurtsoaren gainerako zatia eraikitzeko: antzinaroaren arrastoaren ezagutza ez da objektu melankoniatsu bat, ezpada iragana berreraikitzeko iturri aktiboa. Bere metodoak -marrazkiaren, neurriaren eta fantasiaren arteko nahasketa- historiografia arkitektoniko modernoa aurreratzen du, eta arkeologia, hala, hizkuntza bisual autonomo bilakatzen da.
Monumentua eta boterea
Hirugarren multzo honetan, diskurtsoak aldaketa bat dakar: erdigunean dagoena ez da arrastoa, ezpada ikurra. Piranesiren ustez, monumentua memoriaren adierazpen politikoa da. Horrenbestez, foroei, garaipen arkuei edo akueduktuei buruzko grabatuetan arkitektura boterearen alegoria bihurtzen da.
Delfín Rodríguezek monumentaltasuna eraikuntza ideologikotzat zuen. Eta hain zuzen ere irakurketa horrekin lotuta dago multzo hau. Titoren arkuaren, Augustoren foroaren eta Adrianoren mausoleoaren irudiak ez dira erregistro arkeologiko hutsak; aitzitik, iraganaren autoritateari eta historia materia arkitektonikoan inskribatzeko moduari buruzko gogoetak dira.
Piranesiren lanetan, monumentua nolabaiteko idazketa politikoa da: Erromak boterearen eta kulturaren zentro izaten jarraitzen duela adierazten duen testua. Antzina inperiala izan zen monumentaltasunak zentzu kritikoa hartu zuen XVIII. mendean: iraupena ageri da aldaketaren aldean, ordena kaosaren aldean.
Piranesi kritikoa eta idazlea
Laugarren atalean Piranesi teorialaria, editorea eta polemista azaltzen dira bere testu eta irudien bidez: Lettere di Giustificazione, Osservazioni sopra la Lettre de M. Mariette, Parere sull’Architettura eta Della Magnificenza ed Architettura de’ Romani.
Testu horietan -sarritan, lamina grabatuekin batera doaz-, pasio biziz defendatu zuen Erromako arkitektura, Greziako tradizioaren aldean. Hala, jakinduriaz harago doan polemikan murgildu zen, askatasun sortzaileari buruzko manifestu bihurtzeraino. Piranesik arkitektoaren fantasia aldarrikatu zuen printzipio eraikitzaile gisa, akademiko frantsesen arrazionalismo normatiboari uko eginez.
Material horiek sartze hutsak erakusketaren izaera azpimarratzen du: Piranesi ez da soilik grabatzaile bat, ezpada irudia eta hitza ezagutzaren pareko tresnak bailiran erabiltzen dituen pentsalaria. Erudizio ilustratuaren eta modernitate kritikoaren arteko trantsizioa irudikatzen du, testuaren, irudiaren eta proiektuaren arteko harremana aurreratuz -XIX. mendeko kultura bisuala baldintzatuko duen harremana, hain zuzen-.
Diseinua, apaindura eta irudimena
Azken multzoak itxiera bisionario bat dakarkigu. Piranesik objektuen diseinatzaile, apaintzaile eta alegiazko arkitekto gisa sortu zituen obrak ageri dira. Vasi, Candelabri, Cippi, Sarcofagi, Tripodi eta Diverse Maniere d’adornare i cammini serieetan eta Carceri d’invenzione ospetsuetan irudimen oparoa ikus daiteke, arkeologia asmamen formal bihurtzen baita bertan.
Hala, apaindura nolabaiteko pentsamendu arkitektoniko bilakatzen da. Zati bakoitza, apaindurazko motibo oro, arte klasikoa hizkuntza moderno bihurtzeko metamorfosi prozesuari buruzko hausnarketa bat da. Ondorioz, apaindurak dekoratu izateari uzten dio, egitura bihurtzeko: diseinu garaikidearen askatasuna iragartzen duen aldakuntza sistema, alegia.
Ibilbideari amaiera ematen dion multzo honek Piranesiren interpretazio berri bat eskaintzen du bere alderdi esperimentalenetik begiratuta, surrealismoarekin, neoklasizismo bisionarioarekin eta XX. mendeko abangoardiekin bat eginez. Berak irudikatutako kartzeletan, arkitektura pentsamenduaren metafora da: arrazoia eta ametsa nahasten diren espazioa.
Google Sites
Report abuse